icon-hamburger-5 icon-close-2

Maakt het coronavirus overmacht uit?

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

Het coronavirus of SARS-CoV-2 heeft ons in haar macht en raakt omzeggens iedereen.
De gevolgen van het virus zijn dan ook verregaand. Niet alleen (en in het bijzonder) op gezondheidsniveau, maar ook op ondernemingsniveau.
Horecazaken moeten sluiten, reizen worden geannuleerd, evenementen worden afgelast, goederen kunnen niet worden vervaardigd of geleverd…
Een veel gestelde vraag die hierbij rijst: “Wat zijn de gevolgen van het coronavirus voor de niet-nakoming van contractuele verplichtingen?”

Overmacht of niet?

Van overmacht is sprake wanneer een uitzonderlijke en onvoorzienbare gebeurtenis de uitvoering van de verbintenis door de schuldenaar absoluut onmogelijk maakt zonder dat aan deze laatste een fout kan worden verweten.

Om een antwoord te kunnen bieden of het coronavirus overmacht uitmaakt, dienen de verschillende toepassingsvoorwaarden nader te worden onderzocht.

  • Een uitzonderlijke en onvoorzienbare gebeurtenis

Het moet gaan om een gebeurtenis die redelijkerwijze niet voorzienbaar was op het ogenblik van het sluiten van de overeenkomst.

Hiervoor is het moment van sluiting van de overeenkomst cruciaal.

Indien er reeds jaren voor de uitbraak van het virus een overeenkomst werd gesloten kan er weinig betwisting bestaan dat het om een onvoorzienbare gebeurtenis gaat.

Anderzijds werd in een specifiek geval waar corona als overmacht werd ingeroepen reeds geoordeeld dat er geen sprake is van overmacht, aangezien het uitbreken van het virus twee maanden voor de ondertekening van de overeenkomst plaatsvond en dus voorzienbaar was.

Veel zal dan ook afhangen van de concrete omstandigheden.

Hierbij dient nog opgemerkt te worden dat het financieel onvermogen van een schuldenaar, ook al is dat het gevolg van externe omstandigheden – zoals de coronacrisis – voor de schuldenaar geen overmacht uitmaakt, zodat deze niet bevrijd is van zijn betaalverbintenis.

  • Ontoerekenbaarheid

Deze voorwaarde impliceert dat de gebeurtenis niet te wijten mag zijn aan de fout van diegene die de verbintenis moet uitvoeren, bv. het leveren van goederen of het organiseren van een welbepaald event.

Hiervoor dient te worden gekeken naar de concrete oorzaak voor het niet uitvoeren van de verbintenis.

Het bestaan van het coronavirus an sich is immers onvoldoende om zich op overmacht te beroepen.

Ook de gevolgen die hiermee gepaard gaan, zoals ziekte, tele- en thuiswerk van vele mensen, volstaan vermoedelijk niet als directe oorzaak.

Opnieuw is alles sterk afhankelijk van de concrete omstandigheden.

Zo kan een onverwachte sluiting van de horecazaken wel degelijk overmacht uitmaken.

  • Absolute onmogelijkheid om verbintenis uit te voeren

Tot slot moet er sprake zijn van een absolute onmogelijkheid.

Er dient hierbij gekeken te worden naar de aard van de onmogelijkheid. Gaat het om een tijdelijke dan wel om een blijvende onmogelijkheid?

Indien het gaat om een tijdelijke onmogelijkheid zal overmacht vermoedelijk niet aanvaard worden. Tijdelijke belemmeringen zullen de niet-presterende partij slechts tijdelijk verontschuldigen. Indien de belemmering verdwijnt dient de partij zo spoedig mogelijk zijn verplichtingen uit te voeren.

In dat verband zal gekeken worden naar mogelijke alternatieven. Kan een andere leverancier of een specifiek personeelslid worden aangesproken?

Indien er redelijke alternatieven voorhanden zijn die maken dat de verbintenis alsnog kan worden uitgevoerd, zal er vermoedelijk geen sprake zijn van overmacht.

Wat met overmachtsclausules in een overeenkomst?

Verder is het toegestaan en zelfs aan te raden dat partijen de omstandigheden, die overmacht opleveren, uitbreiden of beperken.

Veel overeenkomsten en algemene voorwaarden voorzien dan ook in een specifieke clausule voor overmacht.

In eerste instantie dient dan ook gekeken te worden naar de overeenkomst en/of algemene voorwaarden.

Hierin zal vaak al verduidelijking bestaan omtrent:

  • De definitie van overmacht:

Indien partijen een epidemie of pandemie als overmacht hebben gespecificeerd is er weinig ruimte voor discussie en zal het coronavirus vermoedelijk als overmachtssituatie worden aanvaard.

  • De concrete gevolgen:

Mogelijks werd in de clausule ook verduidelijkt wat de gevolgen zijn van een overmachtssituatie.

  • De te volgen procedure:

Dient er een ingebrekestelling te worden verstuurd door de partij die zich op overmacht beroept? Zo ja, binnen welke termijn en op welke manier?

De concrete gevolgen in geval van overmacht

De partij die niet kan uitvoeren en zich beroept op overmacht moet de andere partij op de hoogte brengen van de belemmering en het concrete bewijs van deze situatie. Mogelijks vermeldt de overeenkomst de wijze waarop de kennisgeving moet gebeuren.

Verder dient de schade als gevolg van de inbreuk zo veel mogelijk te worden beperkt.

Maar wat zijn nu de concrete gevolgen voor de contractuele verplichtingen indien er sprake is van overmacht?

Indien er sprake is van een overmachtsclausule vallen partijen hierop terug.

Bij afwezigheid van een overmachtsregeling zijn partijen op de wettelijke regeling aangewezen. Er moet dan worden nagegaan of het om een tijdelijke dan wel om een definitieve overmachtssituatie gaat.

Is er sprake van een tijdelijke overmachtssituatie dan zal deze slechts aanleiding geven tot een tijdelijke opschorting van de nakoming van de verbintenissen, namelijk gedurende de periode van overmacht.

Indien de overeenkomst hierdoor echter alle betekenis zou verliezen zal deze tijdelijke overmachtssituatie alsnog leiden tot een bevrijding van de uitvoeringsverplichting.

In het geval van een definitieve overmachtssituatie die de uitvoering van de overeenkomst absoluut onmogelijk maakt, is er sprake van een bevrijding van de verbintenissen in hoofde van de partij die zich op overmacht beroept. Zij zal niet langer gehouden zijn tot nakoming van haar contractuele verplichtingen. Evenmin kan zij worden aangesproken in betaling van een schadevergoeding.

Better safe than sorry

Op 11 maart 2020 werd de uitbraak van het coronavirus door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) als een pandemie bestempeld.

Hieruit kan echter niet worden afgeleid dat de verspreiding van het coronavirus steeds als overmacht zal worden beschouwd.

Alles is immers sterk afhankelijk van de concrete omstandigheden.

Zoals hoger uiteengezet kan de beoordeling immers beïnvloed worden door volgende elementen:

– Wanneer werd de overeenkomst gesloten?
– Voorziet de overeenkomst in een overmachtsclausule?
– Welke overheidsmaatregelen werden opgelegd?
– ….

Wat nu?

Van belang is dan ook uw lopende overeenkomsten en algemene voorwaarden na te gaan op een overmachtsclausule. Werd er een clausule voorzien en zo ja, hoe is deze regeling uitgewerkt? Houd er overigens rekening mee dat de aanwezigheid van een overmachtsclausule niet automatisch een vrijstelling van uw contractuele verplichtingen impliceert.

Bij gebreke aan een overmachtsclausule is het belangrijk om (zo spoedig mogelijk) een passende en gedetailleerde regeling inzake overmacht uit te werken, die is afgestemd op uw onderneming. In dit verband kan u er belang bij hebben om financieel onvermogen als gevolg van een overmachtssituatie onder de conventionele definitie van overmacht te laten ressorteren.

Wij helpen u hier graag bij verder.

Gerelateerd

Controleer uw algemene voorwaarden, ook B2B!

Beste Ondernemer, Zijn uw algemene voorwaarden nog ‘up-to-date’? Bieden ze nog voldoende bescherming bij gewijzigde of onvoorziene omstandigheden? De wetgever heeft het ondernemings- en contractenrecht…

De elektronische betekening door de gerechtsdeurwaarder

Met de Potpourri-wet van 4 mei 2016 werd een bijkomende manier van betekening geïntroduceerd, met name de elektronische betekening.  Deze betekening op elektronische wijze maakt…

De impact van het coronavirus op uw pakketreis

U boekte reeds enige tijd geleden een georganiseerde reis of pakketreis, waarbij bv. zowel vervoer als logies inbegrepen zijn. Ingevolge het coronavirus werd deze reis…